Wishbone Chair – Bản giao hưởng thanh thoát của “Bậc thầy về ghế”

Sinh ra trong thời hậu chiến, chiếc ghế nổi tiếng Wishbone không chỉ là một món đồ nội thất, mà là bản giao hưởng của vật liệu, công năng, thẩm mỹ và triết lý sống được viết lên từ “nhà soạn nhạc” tài hoa Hans J. Wegner. Qua hơn bảy thập kỷ, chiếc ghế vẫn giữ được sự hấp dẫn bất biến, trở thành biểu tượng của thiết kế Đan Mạch hiện đại.

 

 

Kiến trúc sư Hans J. Wegner người đã góp phần thay đổi quan điểm của công chúng về nội thất và thúc đẩy sự phát triển của phong trào "Đan Mạch hiện đại" (nguồn ảnh: dezeen.com)

1/ Những nốt nhạc cất lên từ tro tàn 

Năm 1949, thế giới vừa thoát khỏi chiến tranh, con người khao khát những điều giản dị, gần gũi, mang lại cảm giác yên bình. Chủ nghĩa hiện đại trong thiết kế Đan Mạch giai đoạn này hướng tới mục tiêu nhân văn: tạo ra những sản phẩm thiết thực, đẹp và dễ tiếp cận. Tuy nhiên, tình trạng thiếu hụt tài nguyên hậu chiến buộc các nhà thiết kế phải tính toán tỉ mỉ hơn bao giờ hết trong việc lựa chọn và xử lý vật liệu. 

Giữa bối cảnh đó, kiến trúc sư Hans J. Wegner - người được tôn xưng là “Bậc thầy về ghế” đã sáng tạo ra chiếc ghế Wishbone tiết kiệm vật liệu nhưng vẫn đảm bảo thẩm mỹ, công năng và độ bền. Một mẫu ghế đến hơn 70 năm sau vẫn được sản xuất và tiêu thụ với số lượng lớn trên toàn cầu.

 

 

Bản phác thảo thiết kế Wishbone Chair (nguồn ảnh: carlhansen.com)

Ban đầu, chiếc ghế mang kí hiệu CH4, nằm trong bộ sưu tập Wegner thiết kế cho nhà sản xuất Carl Hansen & Søn. Sau đó, dựa trên phần tựa lưng mang hình dáng đặc trưng, chiếc ghế được gọi là “ghế chữ Y”, hay phổ biến hơn là “Wishbone”. “Wishbone” là một biểu tượng mang theo niềm tin vào may mắn và những khởi đầu mới gắn liền với phong tục  bẻ xương đòn gia cầm để cầu may ở phương Tây. Nên cũng có thể ví ghế Wishbone là một ẩn dụ về “điều ước và hi vọng hồi sinh sau chiến tranh”.

Khi ra mắt vào năm 1950, chiếc ghế mảnh mai ấy chưa được thị trường Đan Mạch đón nhận vì có vóc dáng đối lập với những món đồ nội thất cồng kềnh và nặng nề thời bấy giờ. Thế nhưng, sau khi được chào đón nồng nhiệt ở Mỹ và Đức, Wishbone đã có được sự công nhận và trở thành một biểu tượng kinh điển của chủ nghĩa hiện đại Đan Mạch.

2/ Giai điệu hình thành từ chất liệu phương Đông và triết lý Bắc Âu

“Tôi nghĩ một nhà thiết kế phải nhìn sâu vào bên trong bản thân và những truyền thống có ý nghĩa nhất với mình.'' 

Hans J. Wegner

Kiến trúc sư Wegner thường chuyển hóa cảm hứng đến từ những tác phẩm cổ điển thành những tác phẩm hiện đại giản lược bằng tư duy và mỹ cảm của riêng ông. Điển hình như ghế Wishbone được phát triển từ chiếc ghế móng ngựa thịnh hành dưới triều đại nhà Minh (niên đại 1368 – 1644). Nguyên mẫu Trung Hoa cổ đại này toát lên khí chất quyền uy, hàm chứa tính trật tự Nho giáo, và gắn liền với dáng ngồi khuôn phép. Lối tư duy biểu tượng này khiến cho kết cấu ghế phần lớn theo đường thẳng, cứng cáp tạo cảm giác nặng nề và trang nghiêm. 

 

 

Ghế móng ngựa triều Minh của Bảo tàng Nghệ thuật Đại học Thanh Hoa và ghế Wishbone phiên bản năm 1950 (nguồn ảnh: artmuseum.tsinghua.edu.cn, wright20.com)

Wegner đã “thanh lọc và mềm hóa” hình thái ấy, giữ lại cấu trúc cơ bản và sự đối xứng, nhưng thay thế các nét thẳng bằng những đường cong hữu cơ, mở rộng các khoảng hở thoáng, loại bỏ cảm giác áp đặt của uy quyền và lễ giáo. Vị kiến trúc sư đã đưa triết lý hygge (hạnh phúc từ những điều nhỏ bé), lagom (vừa đủ) vốn có của quê hương Bắc Âu và tinh thần thời đại mới vào trong thiết kế. Từ đó tạo nên chiếc ghế Wishbone vừa nhẹ nhàng mà vững chãi, vừa thanh lịch mà cũng rất thoải mái.

Cách tiếp cận độc đáo của ông đã tạo nên một bản phối tinh tế giữa phương Đông và phương Tây, giữa cổ điển và hiện đại, nơi văn hóa được tái sinh trong hình dáng mới.

3/ Sự khéo léo trong lựa chọn vật liệu và cấu trúc tạo hình 

Điều khiến Wishbone Chair trở nên đặc biệt chính là sự kết hợp hoàn hảo giữa vật liệu, thiết kế công thái học và mỹ cảm. Từng chi tiết đều mang ý nghĩa hướng đến việc phục vụ cho sự thoải mái của người sử dụng.

 

 

Cận cảnh gỗ và dây giấy phiên bản ghế Wishbone những năm 1950 (nguồn ảnh: wright20.com)

Về vật liệu, Wegner chọn gỗ cứng (sồi, dẻ gai, tần bì, óc chó) kết hợp với dây giấy (paper cord). Gỗ cứng vốn là nguyên liệu quen thuộc, phổ biến ở Châu Âu, gắn liền với nghề mộc mà ông yêu thích. Còn dây giấy (paper cord) với độ bền có thể lên đến 50 năm lại là một vật liệu thay thế thông minh cho sợi sisal (nguyên liệu dây thừng) đang khan hiếm lúc bấy giờ. 

Ngoài các xử lý cần thiết để đảm bảo độ bền, trong phiên bản đầu tiên của chiếc ghế, gỗ và dây giấy đều được giữ nguyên vẻ đẹp từ bên trong kết cấu và tính chất vốn có. Từ góc độ cảm quan, vân gỗ và màu sắc mộc mạc của dây giấy đem đến cho chiếc ghế cảm giác thân thiện, bình yên như một cái ôm ấm áp ngay từ ánh nhìn đầu tiên. Điều này cũng cho thấy sự trân trọng của nhà thiết kế với gỗ nói riêng cũng như vật liệu có nguồn gốc tự nhiên nói chung. 

 

 

(nguồn ảnh: wright20.com)

Về cấu trúc tạo hình, với mục đích sử dụng (tính công năng - function) được đặt lên hàng đầu, Wegner bỏ qua các chi tiết trang trí rườm rà, đặt để mục đích rõ ràng trong từng chi tiết. Các mối nối ăn khớp hoàn hảo kết nối mọi chi tiết của khung gỗ thành một thể thống nhất, vững chãi và mượt mà. Mặt ghế được đan theo kiểu phong bì, đủ bền bỉ, đủ êm ái để nâng đỡ cơ thể người ngồi.

Phần tựa lưng độc đáo hình chữ Y, vừa là điểm nhấn duyên dáng vừa là điểm tựa chắc chắn nâng đỡ cột sống. Thành phần này gắn liền với vòng cung nối liền thanh tựa và tay vịn được uốn từ một một khối gỗ duy nhất, ôm trọn vòng lưng. Sự sáng tạo trong thủ pháp tạo hình và xử lý vật liệu không chỉ loại bỏ cấu kiện tay vịn rời cồng kềnh, mà còn hiện thực hóa triết lý của Wegner: "Một chiếc ghế không có mặt sau. Nó phải đẹp từ mọi góc cạnh.".  

 

 

"Một chiếc ghế không có mặt sau. Nó phải đẹp từ mọi góc cạnh." - Hans J. Wegner (ảnh ghép từ nguồn: lamoden.com)

Xét về tổng thể, tổ hợp tựa lưng hình chữ Y, thanh uốn cong, khớp nối tinh xảo và mặt ghế đan thủ công đã tạo ra hình khối tối giản nhưng thân thiện, cứng rắn mà vẫn mềm mại, cân bằng hoàn hảo giữa tính linh hoạt, ổn định và thẩm mỹ cho chiếc ghế. Đây là lý do đầu tiên đưa Wishbone từ món đồ nội thất thông thường trở thành biểu tượng của thiết kế Đan Mạch hiện đại: lấy con người làm trung tâm, đơn giản, gần gũi, tinh tế và đủ đầy.

4/ Kỹ thuật chế tác phức tạp ẩn sau dáng vẻ nhẹ nhàng

Lý do thứ hai mang đến sự tôn vinh cho Wishbone, chính là kỹ thuật chế tác tinh xảo nằm trong từng chi tiết.

Thoạt nhìn, chiếc ghế có vẻ đơn giản và việc chiếc ghế này được sản xuất hàng loạt dễ gây cảm giác đây là sản phẩm công nghiệp hóa 100%. Nhưng trên thực tế, vẻ ngoài thanh thoát đó chính là kết quả của một quá trình sản xuất phức tạp, kết hợp giữa tay nghề bậc thầy với công nghệ xử lý gỗ tiên tiến tại thời điểm đó.

 

 

Người thợ thủ công lành nghề cẩn thận trong từng động tác đan mặt ghế (nguồn ảnh: curateanddisplay.co.uk)

Mỗi chiếc ghế được tạo thành từ 14 bộ phận riêng biệt, trải qua hơn 100 công đoạn chế tác, phần lớn thực hiện thủ công. Chỉ riêng phần mặt ghế đan thủ công bằng dây giấy đã mất khoảng một giờ của một nghệ nhân lành nghề, với gần 120 mét dây giấy. Mỗi sợi được kéo và căng đều tăm tắp để đạt được độ chắc chắn, độ đàn hồi cần có và tiêu chuẩn thẩm mỹ. 

Riêng phần gỗ cần đến 3 tuần để chuẩn bị và xử lý trước khi có thể bắt đầu lắp ráp. Tất cả các công đoạn cắt, đục, chà mịn, đều đòi hỏi sự tỉ mỉ. Đặc biệt là việc tạo khớp mộng trên mỗi cấu kiện gỗ đòi hỏi sự tập trung và chính xác tuyệt đối để tạo nên những mối nối hoàn hảo. Thanh tựa lưng kiêm tay vịn được xử lý bằng công nghệ uốn hơi nước vốn đã được ứng dụng trong chế tác nhạc cụ, tàu thuyền cũng phải đảm bảo những yêu cầu nghiêm ngặt.

 

 

Những chi tiết gỗ được chau chuốt đến từng góc cạnh. (ảnh ghép từ nguồn: curateanddisplay.co.uk)

Thông qua quá trình sản xuất tinh vi của chiếc ghế Wishbone, chúng ta cũng thấy được sự am hiểu sâu sắc về vật liệu và kỹ thuật chế tác đã đã góp phần làm nên danh xưng "Bậc thầy về ghế" của nhà thiết kế Hans J. Wegner.

5/ Dư âm vang vọng

Từ năm 1950 đến nay, ghế Wishbone vẫn được Carl Hansen & Søn sản xuất liên tục - minh chứng cho sức sống bền bỉ của một thiết kế hoàn hảo. Trung thành với triết lý của Wegner “Một chiếc ghế tốt là nhiệm vụ không bao giờ hoàn thành trọn vẹn”, thương hiệu này không ngừng cải tiến, ra mắt những phiên bản mới qua từng thập kỷ: từ ghế gỗ sồi sẫm, ghế có đệm da, ghế xanh navy… đến phiên bản dành cho trẻ em ra mắt năm 2024.

 

 

Một số phiên bản ghế Wishbone do Carl Hansen & Søn sản xuất (ảnh ghép từ nguồn heals.com và carlhansen.com)

Với cấu trúc vị nhân sinh tinh tế, hình dáng thanh thoát, khả năng di chuyển linh hoạt, chiếc ghế được ưa chuộng trong mọi không gian: từ phòng ăn Bắc Âu đến ngôi nhà Nhật Bản, từ quán cà phê đến khách sạn cao cấp, từ showroom của thương hiệu đương đại đến các bảo tàng danh tiếng... Dù ở đâu, chiếc ghế Wishbone vẫn giữ trọn khí chất riêng: nhẹ nhàng, thanh thoát, mà vẫn ấm áp và gần gũi, mang đến hạnh phúc từ những điều đơn giản và sự vừa đủ.

(nguồn ảnh: heals.com)